Gips
Z Wikipedii
.jpg)
Gips
- minerał z gromady siarczanów.
- niemal monomineralna skała osadowa, siarczanowa (chemiczna).
Nazwa pochodzi od gr. gypsos (łac.gypsum) oznaczającego czynność gipsowania, a także kredę lub cement. Należy do minerałów pospolitych, szeroko rozpowszechnionych.
Spis treści |
[edytuj] Gips - minerał
[edytuj] Właściwości
- Wzór chemiczny: CaSO4×2H2O – uwodniony siarczan (VI) wapnia
- Układ krystalograficzny: jednoskośny
- Twardość w skali Mohsa: 2
- Łupliwość: doskonała jednokierunkowa
- Rysa: biała
- Przełam: zadziorowaty, muszlowy
- Pokrój: tabliczkowy, rzadziej słupkowy
- Gęstość: 2,31 do 2,33 g/cm³
- Barwa: bezbarwny lub różne zabarwienia (biały, szary, różowy, miodowożółty)
- Połysk: szklisty, perłowy, jedwabisty
Tworzy kryształy o pokroju tabliczkowym, słupkowym, igiełkowym. Niektóre z nich charakteryzują się podłużnym prążkowaniem. Często wytwarza zbliźniaczenia szczególnie tzw. jaskółcze ogony. Odznacza się wyjątkową różnorodnością postaci (znanych około 70). Występuje w skupieniach zbitych, ziarnistych, grubokrystalicznych łuskowych, rozetowych, włóknistych i proszkowych. Jest plastyczny, miękki, nieco giętki, przezroczysty. Można go łatwo kroić, dobrze rozpuszcza się w gorącej wodzie. Często zawiera inkluzje różnych minerałów, substancji bitumicznych lub węglistych. Niekiedy wykazuje luminescencję – żółtą lub zieloną.
[edytuj] Występowanie
Tworzy się jako produkt ewaporacji (odparowania) wód słonych jezior lub mórz poniżej 42°C; (w wyższej krystalizuje jako anhydryt). Powstaje też jako produkt uwodnienia anhydrytu, wietrzenia minerałów siarczkowych a także działalności roztworów hydrotermalnych. W klimatach suchych i gorących występuje w formie wykwitów; szczególną formą są tzw. róże pustyni. Zazwyczaj występuje w towarzystwie anhydrytu, halitu, kalcytu, dolomitu, aragonitu, celestynu, barytu, siarki.
Miejsca występowania – Tanzania, Kanada – Nowy Brunszwik, Nowa Szkocja, USA – Kolorado, Utah, Michigan, Nowy Meksyk, Kalifornia, Teksas. Meksyk, Chile, Rosja, Francja, Włochy, Niemcy, Hiszpania, Czechy.
[edytuj] Zastosowanie
- ładnie wykształcone kryształy są cenione i poszukiwane przez kolekcjonerów (największe osiągają wielkość kilku metrów),
- jest powszechnie stosowany w budownictwie m in. jako materiał wiążący (spoiwo mineralne),
- używany jako surowiec rzeźbiarski,
- w modelarstwie,
- w stomatologii i chirurgii,
- w sztukaterii,
- jako alabaster stosowany jest do produkcji elementów dekoracyjnych.
[edytuj] Gips – skała
Niemal monomineralna skała osadowa, siarczanowa (chemiczna), zaliczana jest do ewaporatów, tworząca się głównie wskutek odparowania wód słonych jezior lub mórz, czasami też wskutek uwodnienia anhydrytu. Jest biała, szara, żółtawa, kremowa, rzadziej różowa, brunatna, zielonawa lub czarna.
- bardzo drobnoziarnista, biała odmiana nosi nazwę – alabaster,
- odmiana włóknista to – gips włóknisty.
Składa się głównie z minerału o tej samej nazwie, ale może zawierać: anhydryt (oraz inne minerały siarczanowe), minerały ilaste, węglany. Zazwyczaj tworzy warstwy, przeławicenia oraz soczewy wśród anhydrytów, skał solnych, margli, wapieni i dolomitów.
[edytuj] Występowanie i zastosowanie
gipsu jest analogiczne do minerału – gipsu.
[edytuj] Zastosowanie gipsu w budownictwie
Kamień gipsowy stosowany w budownictwie przed użyciem należy wypalić w temperaturze 150-190°C. Otrzymany produkt to przede wszystkim tzw. gips półwodny ((CaSO4)2×H2O), resztę tworzy gips bezwodny – anhydryt (CaSO4) i zanieczyszczenia ze złoża. Produkt wypalania w zmielonej postaci to gips budowlany.
W zależności od zawartości składu i sposobu produkcji otrzymuje się różniące właściwościami odmiany gipsu, z których najczęściej spotyka się: gips budowlany (zwykły), gips szpachlowy (gips wolniej wiążący) i gips tynkarski.
W praktyce różnią się między sobą przede wszystkim czasem wiązania i stopniem zmielenia. Wiązanie gipsu polega na jego ponownym połączeniu się z wodą i przejściu w gips dwuwodny (uwodniony siarczan wapnia), przez co następuje jego częściowa rekrystalizacja i tym samym stwardnienie. Jakość wyrobu zależy od dokładności wymieszania z wodą (bez grudek i wtłoczonego powietrza) i ilości dodanej wody (woda niezwiązana chemicznie wyparowuje pozostawiając po sobie puste pory).
W praktyce określa się ilość potrzebnej wody i gips wsypuje się do odmierzonej jej ilości. Proces wiązania to reakcja egzotermiczna (ilość wydzielanego ciepła – ok. 30 kcal/kg) oraz gips zwiększa swoją objętość o ok. 1%. Po zakończeniu wiązania następuje okres twardnienia. Gips uzyskuje pełną wytrzymałość po wyschnięciu. Jest materiałem chłonącym wilgoć i rozpuszczającym się w wodzie (2,4 g/l). Pod wpływem wilgoci wytrzymałość mechaniczna gipsu spada, dlatego należy go stosować w miejscach suchych.
Najczęściej w budownictwie można się spotkać z użyciem do wykonania:
- tynków wewnętrznych,
- ozdobnych detali architektonicznych, stiukówi i sztukaterii, posągów,
- płyt na ścianki działowe, płyt gipsowo-kartonowych,
- posadzek pod wykładziny podłogowe,
- form do odlewów,
- drobnych napraw tynku lub jako gładzi na tynkach cementowo-wapiennych (tzw. szpachlowania).
[edytuj] Szkodliwe występowanie gipsu
Gips występuje także w kamieniu kotłowym w kotłach parowych. W kotłach zasilanych wodą słoną, wydziela się intensywnie powyżej temperatury ok. 120°C odpowiadającej ciśnieniu 0,175 MPa. Kamień kotłowy z niego powstały jest bardzo trudny do usunięcia, przez co ciśnienie w kotłach okrętowych zasilanych wodą słoną (morską) nie przekraczało 0,175 MPa.
Gips, jako materiał o silnych właściwościach higroskopijnych, łatwo wiąże wodę występującą w atmosferze. Stąd wyroby gipsowe w kontakcie ze stalą powodują jej szybką korozję.
Bardzo dużą szkodliwość mają najmniejsze nawet domieszki gipsu w ceramice. Podczas wypalania wyrobów ceramicznych z gliny, następuje przejście gipsu w anhydryt pod wpływem temperatury. Anhydryt chłonie wodę powoli, ale po kilku latach po wmurowaniu np. cegły w fundament w obecności wilgoci drobina anhydrytu przechodzi w gips, zwiększając swoją objętość na tyle, że rozsadza cegłę, doprowadzając do dalszej migracji wód i niszczenia budowli; nierzadko w cegłach gorszej jakości zaobserwować można luki po odłupanych fragmentach a na dnie tych luk białe ziarna gipsu.
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Parę słów o gipsie - różne ciekawe informacje na stronie Muzeum Geologicznego Państwowego Instytutu Geologicznego
- Rekordowe i piękne kryształy gipsu w jaskini w Naica: prezentacja [1], filmy: [2], [3]
| Koniec wojny gazowej? Czesi: Jest porozumienie! |
|
Czeskie przewodnictwo w UE poinformowało w czwartek wieczorem, że jest porozumienie z Rosją ws. rozmieszczenia misji unijnych obserwatorów, którzy mają monitorować przepływ rosyjskiego gazu przez Ukrainę do Unii Europejskiej.
|
| Radom: Pożar kamienicy, mieszkańcy na mrozie |
|
W czwartek wieczorem zapaliła się dwukondygnacyjna kamienica w centrum Radomia. Prawdopodobnie przyczyną pożaru był wybuch butli gazowej. Ewakuowano kilkanaście osób.
|
| Prezydent Kaczyński twardy, a nie miękki |
|
Prezydent Lech Kaczyński przybył w czwartek wieczorem do czeskiej Pragi. W planie kilkugodzinnej wizyty są rozmowy z prezydentem Vaclavem Klausem i premierem Mirkiem Topolankiem. Jednym z głównych tematów rozmów będzie sprawa kryzysu gazowego.
|
| Przerażająca relacja Czerwonego Krzyża z Gazy |
|
W niezwykle ostrych słowach Międzynarodowy Czerwony Krzyż upomniał Izrael za uniemożliwianie lub utrudnianie karetkom pogotowia wywożenia rannych z terenów walk w Strefie Gazy.
|
| Chiny już nie chcą pożyczać pieniędzy Ameryce |
|
Chiny zaczynają ograniczać pożyczanie pieniędzy USA w postaci wykupywania amerykańskich obligacji skarbowych - pisze czwartkowy "New York Times". Na krótką metę może to być bolesne dla zadłużonych i pogrążonych w recesji Stanów Zjednoczonych.
|