Goryl
Z Wikipedii
| Goryl | |
 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarioty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | ssaki |
| Podgromada | ssaki żyworodne |
| Szczep | łożyskowce |
| Rząd | naczelne |
| Rodzina | człowiekowate |
| Plemię | Gorillini |
| Rodzaj | goryl |
| Nazwa systematyczna | |
| Gorilla | |
| I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1852 | |
| Zasięg występowania | |
 |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
Goryl (Gorilla) – rodzaj największych spośród współcześnie żyjących małp naczelnych, zaliczany do człowiekowatych. Preferuje naziemny tryb życia, jest zwierzęciem roślinożernym, zamieszkuje lasy tropikalne w Afryce. Dzielone są na dwa gatunki i według nadal trwającej debaty (2007) do czterech lub pięciu podgatunków.
Spis treści |
[edytuj] Zasięg występowania i biotop
Zamieszkują lasy strefy równikowej w Afryce Środkowej, w dwóch obszarach wyraźnie oddzielonych przez rzekę Kongo. Wschodni obszar – położony w centralnej części kontynentu – obejmuje wschodnią część Demokratycznej Republiki Konga, Ugandę i Rwandę. Zachodni obszar występowania goryli to Nigeria, Kamerun, Republika Środkowoafrykańska, Gwinea Równikowa, Gabon, Kongo, Angola i zachodnie krańce Demokratycznej Republiki Konga.
Poszczególne populacje goryli zamieszkują różnorodne siedliska od bagien i terenów nizinnych po górskie lasy na wysokości 1600 m n.p.m. (goryle nizinne) i 2200-4200 m n.p.m. (goryle górskie).
[edytuj] Nazwa
Pierwszy naukowy opis goryla na podstawie osobników pozyskanych w Liberii (goryl zachodni) sporządził w 1847 roku amerykański lekarz i misjonarz Thomas S. Savage nadając mu nazwę Troglodytes gorilla. Nazwa gatunkowa pochodziła od greckiego słowa Gorillai ("plemię owłosionych kobiet") nazwane przez Hannona, kartagińskiego nawigatora gdzie przypuszczalnie przybył (około 480 p.n.e) na obszar dzisiejszego Sierra Leone.[1]
[edytuj] Klasyfikacja
W 1852 I. Geoffroy Saint-Hilaire przeniósł gatunek do nowego rodzaju Gorilla. Od 1993 klasyfikacja systematyczna goryli ulegała znacznym zmianom. Początkowo dla gatunku Gorilla gorilla wyróżniano dwa podgatunki: Gorilla gorilla gorilla i Gorilla gorilla beringei określane odpowiednio jako goryl nizinny i goryl górski. Dalsze badania prowadzone systematycznie od 1959. wykazały, że oddzielone od siebie odległością ok. 1000 km populacje określane jako zachodnia i wschodnia różnią się znacznie nie tylko od siebie, ale również wewnątrz siebie. Różnice geograficzne i morfologiczne spowodowały wydzielenie dwóch odrębnych gatunków, a wśród nich czterech podgatunków nazwanych odpowiednio do lokalizacji geograficznej i zajmowanego siedliska:
|
Prawdopodobnie taka klasyfikacja nie utrzyma się długo, ponieważ prymatolodzy badający populacje goryli górskich sugerują potrzebę wydzielenia trzeciego podgatunku występującego w Bwindi Impenetrable National Park w Ugandzie.
[edytuj] Charakterystyka
Dorosły srebnogrzbiety samiec osiąga przeciętnie 1,65-1,75 m wzrostu i ciężar 160-200 kg, samica jest zwykle o połowę mniejsza, osiąga średnio ok. 1,4 m wysokość i masę 60-100 kg. Okazjonalnie, samce osiągają ponad 183 cm wysokości i 225 kg wagi (rekord na wolności). Jednak w niewoli notowano samce o wadze 270 kg.[2] Goryle mają silnie prognatyczną część twarzową, ich żuchwa wystaje dalej na zewnątrz niż szczęka.
Ciąża trwa 8,5 miesiąca. Zwykle od 3 do 4 lat pomiędzy poprzednimi narodzinami. Młode pozostaje przy matce przez 3-4 lata. Samice osiągają dojrzałość pomiędzy 10 a 12 rokiem życia (wcześniej w niewoli); z kolei samce później 11–13 lat. W naturalnych warunkach żyją 30-40 lat a w niewoli do 50 lat. W Filadelfijskim zoo goryl Massa ustanowił rekord długowieczności – miał 54 lata, gdy zmarł.[3]
Chociaż goryl swoją budową jest przystosowany do życia nadrzewnego, tylko młode lekkie osobniki spędzają większość czasu na drzewach. Dorosłe prowadzą głównie naziemny tryb życia. Poruszają się po ziemi opierając się na kostkach wierzchu dłoni. Przez krótki czas mogą przyjmować postawę dwunożną.
Prawie wszystkie goryle dzielą tę samą grupę krwi (B)[4], tak jak ludzie, mają indywidualne odciski palca.[5]
[edytuj] Tryb życia
Prowadzą spokojny tryb życia spędzając większość czasu w grupach rodzinnych, które przemieszczają się po terytorium o powierzchni 5-30 km². Noc spędzają w legowisku z liści i gałęzi. Żerują rano i po południu, odpoczywając w nocy i około południa. Tryb życia i dieta różnią się u poszczególnych podgatunków. Goryle potrafią wykorzystywać kamienie jako proste narzędzia służące do rozbijania łupin orzechów.
[edytuj] Pokarm
Goryle są zwierzętami roślinożernymi [6] [7], zjadają owoce, liście, pędy, kiełki, korzenie, korę oraz sporadycznie – owady, które składają się na 1–2% ich diety[8]. Występuje u nich koprofagia pozwalajaca na zwiększenie wykorzystania pokarmu.
[edytuj] Status ochronny
Obydwa gatunki goryla są gatunkami zagrożonymi wyginięciem, przy czym zagrożenie dla G. b. beringei, G. b. diehli i populacji Bwindi uznano za krytyczne. Od roku 2005 jedyne w Polsce stado tych zwierząt, złożone z trzech samców, trzymane jest w ZOO w Opolu.
[edytuj] Ciekawostki
DNA goryli jest w 97–98% identyczne z ludzkim[9][10], co wskazuje na bardzo bliskie pokrewieństwo ewolucyjne goryli z Homo. Jedynie oba gatunki szympansów są bliżej spokrewnione z człowiekiem.
Przypisy
- ↑ Müller, C.: Geographici Graeci Minores. 1855-61, ss. 1.1-14: text and trans. Ed, J. Blomqvist (1979).
- ↑ Gorilla – The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. W: bartleby.com [on-line]. [dostęp 2006-10-10].
- ↑ Western Lowland Gorilla. W: philadelphiazoo.org [on-line]. [dostęp 2006-10-05]. Massa died of an apparent stroke shortly after a celebrating his birthday with a special meal. [1]
- ↑ Blood Type Facts. W: bloodbook.com [on-line]. [dostęp 2006-10-10].
- ↑ Santa Barbara Zoo – Western Lowland Gorilla. W: santabarbarazoo.org [on-line]. [dostęp 2006-10-10].
- ↑ Gorilla gorilla: Information. W: animaldiversity.ummz.umich.edu [on-line]. [dostęp 2008-03-26].
- ↑ goryl – Encyklopedia PWN.
- ↑ Looking at Ape Diets: Myths, Realities, and Rationalizations. [dostęp 2007-01-03].
- ↑ This statistic ought to be taken lightly; by the same reasoning human DNA is around 40% identical to that of a potato or lettuce.
- ↑ In a talk presented at the Annual Meeting of the American Anthropological Association on November 20, 1999, Jonathan Marks stated: "Humans, chimpanzees, and gorillas are within two percentage points of one another genetically." Jonathan Marks: What It Really Means To Be 99% Chimpanzee. [dostęp 2006-10-10].
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Primate Info Net Gorilla – taksonomia, ekologia i ochrona goryli
- Where Are the Gorillas? – historia badań
| Olsztyn: 16-latka śmiertelnie zatruła się czadem |
|
Szesnastoletnia dziewczyna śmiertelnie zatruła się czadem. Dwie osoby, które były z nią w mieszkaniu nie ucierpiały - poinformowała Małgorzata Szmidt-Jeżewska, rzecznik prasowa warmińsko-mazurskiej straży pożarnej.
|
| Izrael ma nadzieję na owocne rozmowy z Egiptem |
|
Izrael wyraził nadzieję, że rozmowy z Egiptem na temat sytuacji w Strefie Gazy stworzą warunki, które pozwolą Izraelowi "zakończyć operację militarną".
|
| Irak wzywa do odwetu za Strefę Gazy |
|
Radykalny duchowny Muktada as-Sadr wezwał iracki ruch oporu do przeprowadzenia "operacji odwetowych" przeciwko siłom amerykańskim w Iraku, aby zaprotestować w ten sposób przeciw izraelskiej ofensywie w Strefie Gazy.
|
| Tragiczny bilans wojny w Strefie Gazy |
|
Co najmniej 702 Palestyńczyków zginęło, a 3100 zostało rannych podczas izraelskiej ofensywy w Strefie Gazy - podał szef służb ratowniczych.
|
| Posłowie za rozszerzeniem uprawnień "speckomisji" |
|
Za umożliwieniem sejmowej "speckomisji" dostępu do dokumentów i materiałów uzyskanych przez służby specjalne opowiedzieli się w środę, podczas debaty w Sejmie nad projektem zmian w regulaminie izby, posłowie ze wszystkich klubów parlamentarnych.
|