György Ligeti
Z Wikipedii
György Sándor Ligeti [ˈɟørɟ ˈliɡɛti] (ur. 28 maja 1923 w Dicsőszentmártonie, obecnie Târnăveni, Siedmiogród, zm. 12 czerwca 2006 w Wiedniu) - Kompozytor węgierski pochodzenia żydowskiego, również obywatel Austrii. Uznawany za jednego z czołowych kompozytorów muzyki współczesnej XX w.. W powszechnej świadomości znany przede wszystkim jako twórca utworów, których części zostały wykorzystane jako muzyka do filmu Kubricka 2001: Odyseja kosmiczna (zob. Muzyka filmowa)
Spis treści |
[edytuj] Biografia
[edytuj] Dzieciństwo i młodość
Ligeti był synem okulistki i bankiera, dr. ekonomii. Ojciec został zamordowany 1944 w KZ- Bergen-Belsen a jego młodszy brat Gábor w KZ Mauthausen-Gusen, zaś matka przeżyła KZ Auschwitz-Birkenau.
Ligeti uczęszczał do węgierskiej szkoły podstawowej a następnie rumuńskiego gimnazjum. Od 1936 otrzymywał lekcje fortepianu . Po maturze w 1941 r. chciał studiować fizykę i matematykę, jednakże z powodu żydowskiego pochodzenia nie został przyjęty. Ligeti rozpoczął więc naukę teorii muzyki u Veressa, Járdányia, Bárdosa i Farkasa, jak również gry na organach w konserwatorium w Klausenburgu a następnie w Budapeszcie. 1944 musiał przerwać naukę, gdyż został powołany przez armię węgierską do prac pomocniczych. Krótko po tym Ligeti dostał się do sowieckiej niewoli. Zdołał jednak, korzystając z zamieszania wywołanego bombardowaniem, zbiec z obozu jenieckiego. Po wojnie kontynuował studia muzyczne, ukończywszy je w 1949 r. Następnie pracował przez rok jako etnomuzykolog rumuńskiej muzyki ludowej, po czym udał się do Budapesztu, gdzie wykładał harmonię, kontrapunkt i analizę muzyczną w konserwatorium.
[edytuj] Emigracja 1956
Po upadku powstania węgierskiego 1956, uciekł w grudniu 1956 wraz ze swą przyszłą żoną Verą Spitz do Wiednia i uzyskał obywatelstwo austriackie.
W Kolonii pracował w studiu muzyki elektronicznej, tam też spotkał ważnych przedstawicieli awangardy jak: kompozytorów Stockhausena i Koeniga, pionierów muzyki elektronicznej.
Ligeti przebywał w latach 1969 - 1972 w Berlinie, będąc w latach 1969-1970 stypendystą DAAD. Od 1972 do 1992 był członkiem berlińskiej Akademie der Künste (zachodniej). Również od 1972 miał status „Composer in Residence“ na Stanford University w Kalifornii pisząc tam m.in. dzieło orkiestrowe: San Francisco Polyphony. Z pracą na Stanford University łączyła sie też sława i uznanie. W latach 1973-1989 wykładał kompozycję na Hochschule für Musik und Theater Hamburg (Wyższa szkoła muzyczna i teatralna w Hamburgu). Następnie udał się do Wiednia, gdzie przebywał do śmierci w dniu 12 czerwca 2006.
[edytuj] Wybór dzieł
- 1951 - 1953 Musica ricercata na fortepian
- 1953 6 Bagateli na kwintet dęty
- 1957 Glissandi (kompozycja elektroakustyczna)
- 1959 Apparitions (kompozycja elektroakustyczna)
- 1961 Atmosphères na orkiestrę symfoniczną
- 1962 Poème symphonique na 100 metronomów
- 1962 Volumina na organy
- 1962 - 1965 Aventures i Nouvelles Aventures na 3 głosy i 7 instrumentów
- 1963 - 1965 Requiem na sopran, mezzosopran, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną
- 1966 Lux aeterna na 16 głosów solowych
- 1966 Koncert wiolonczelowy
- 1967 Lontano na orkiestrę symfoniczną
- 1967 - 1969 Ramifications na orkiestrę smyczkową lub 12 inst. smyczkowych
- 1969 - 1970 Koncert kameralny na 13 intrumentów
- 1968 Kwartet smyczkowy Nr 2
- 1968 Kwintet dęty Nr 2
- 1971 Melodie na orkiestrę
- 1973 Clocks and Clouds na chór żeński i orkiestrę
- 1974 San Francisco Polyphony na orkiestrę symfoniczną
- 1976 Monument / Autoportret trzy utwory na dwa fortepiany
- 1978 Le Grand Macabre, opera
- 1983 Magyar Etüdök, do wierszy Sándor Weöres
- 1985 - 2001 trzy tomy etiud na fortepian
- 1992 Koncert skrzypcowy
- 1993 Nonsense Madrigals
[edytuj] Nagrody (wybór)
- 1972 Kunstpreis Berlin
- 1991 Nagroda 3. Praemium Imperiale
- 1991 Balzan-Preis, Berno
- 1995 Nagroda muzyczna izraelskiej fundacji Wolfa (Nagroda Wolfa)
- 1996 Nagroda muzyczna UNESCO
- 2001 Nagroda Kyoto
- 2003 Theodor-W.-Adorno-Preis der Stadt Frankfurt am Main
- 2004 nieoficjalna muzyczna Nagroda Nobla , Polar Music Prize
[edytuj] Muzyka filmowa (wybór)
- 1968 – 2001: Odyseja kosmiczna - Reż.: Stanley Kubrick - Atmosphères, Lux aeterna, Requiem
- 1980 – Lśnienie – Reż.: Stanley Kubrick
- 1984 – 2010: Odyseja kosmiczna – Reż.: Peter Hyams – Lux Aeterna
- 1991 – Merci la vie – Reż: Bertrand Blier
- 1995 – Gorączka – Reż.: Michael Mann – Concerto for Violoncello and Orchestra
- 1999 – Oczy szeroko zamknięte – Reż.: Stanley Kubrick – No. 2: Mesto, Rigido e Cerimonale from Musica ricercata
- 2002 – Reflections of Evil – Reż.: Damon Packard
- 2002 – The Future Is Not What It Used to Be – Reż.: Mika Taanila
- 2004 – After the Day Before – Reż.: Attila Janisch
| Olsztyn: 16-latka śmiertelnie zatruła się czadem |
|
Szesnastoletnia dziewczyna śmiertelnie zatruła się czadem. Dwie osoby, które były z nią w mieszkaniu nie ucierpiały - poinformowała Małgorzata Szmidt-Jeżewska, rzecznik prasowa warmińsko-mazurskiej straży pożarnej.
|
| Izrael ma nadzieję na owocne rozmowy z Egiptem |
|
Izrael wyraził nadzieję, że rozmowy z Egiptem na temat sytuacji w Strefie Gazy stworzą warunki, które pozwolą Izraelowi "zakończyć operację militarną".
|
| Irak wzywa do odwetu za Strefę Gazy |
|
Radykalny duchowny Muktada as-Sadr wezwał iracki ruch oporu do przeprowadzenia "operacji odwetowych" przeciwko siłom amerykańskim w Iraku, aby zaprotestować w ten sposób przeciw izraelskiej ofensywie w Strefie Gazy.
|
| Tragiczny bilans wojny w Strefie Gazy |
|
Co najmniej 702 Palestyńczyków zginęło, a 3100 zostało rannych podczas izraelskiej ofensywy w Strefie Gazy - podał szef służb ratowniczych.
|
| Posłowie za rozszerzeniem uprawnień "speckomisji" |
|
Za umożliwieniem sejmowej "speckomisji" dostępu do dokumentów i materiałów uzyskanych przez służby specjalne opowiedzieli się w środę, podczas debaty w Sejmie nad projektem zmian w regulaminie izby, posłowie ze wszystkich klubów parlamentarnych.
|