Henryk Batuta (mistyfikacja)
Z Wikipedii
Henryk Batuta – postać fikcyjna, stworzona na potrzeby mistyfikacji, której celem stała się w latach 2004-2006 polska Wikipedia.
Anonimowy autor lub autorzy stworzyli na Wikipedii hasło opisujące nieistniejącą postać historyczną, a po ośmiu miesiącach ci sami lub inni autorzy zaczęli dodawać informacje o tej fikcyjnej postaci do innych haseł w Wikipedii, prawdopodobnie dla uwiarygodnienia fałszerstwa i podbicia rankingu tego hasła w wyszukiwarkach internetowych. Według artykułów prasowych w "Gazecie Wyborczej", "Przekroju" i "The Observer" mistyfikacja ta była dziełem grupy osób określających się jako "Armia Batuty".
Spis treści |
[edytuj] Fałszywy Batuta
Postać Henryka Batuty została zmyślona, niemniej hasło o niej pozostawało niezauważone w Wikipedii przez blisko piętnaście miesięcy – od 8 listopada 2004 do 20 stycznia 2006, kiedy to po raz pierwszy zgłoszono je do usunięcia. Po ponownym zgłoszeniu 1 lutego i dyskusji na odpowiedniej stronie artykuł został skasowany 5 lutego, na trzy dni przed pojawieniem się artykułów prasowych na ten temat.
Przed usunięciem Batuta występował jako jeden z trzech przykładowych więźniów obozu w Berezie Kartuskiej, jeden z siedmiu głównych działaczy Komunistycznej Partii Polski, jeden z sześciu założycieli Związku Patriotów Polskich, "jedyny polski akcent" w twórczości Ernesta Hemingwaya itp. Wskazywano, że niektóre elementy jego fikcyjnej biografii pokrywają się z faktami z życia Karola Świerczewskiego. Przez piętnaście miesięcy można było przeczytać, że warszawska ulica Batuty jest w rzeczywistości ulicą Henryka Batuty. Tymczasem jest to nazwa związana z muzyką, podobnie jak nazwy innych ulic Służewa nad Dolinką (np. Sonaty, Bacha i Mozarta).
Po wykryciu mistyfikacji i umieszczeniu strony na liście stron do usunięcia anonimowi internauci nadal starali się nadać mu cechy rzeczywistości: na Wikipedię przesłano fałszywkę w postaci zdjęcia tabliczki informacyjnej pochodzącej rzekomo z ulicy "Henryka Batuty". Ponadto, z tego samego zakresu adresów IP sfałszowano kilka innych haseł, umieszczając w nich w różnym kontekście informację o Henryku Batucie, aby uwiarygodnić jego istnienie.
Zamieszczone w Wikipedii informacje zjawiły się również na stronach internetowych poświęconych historii Polski, komunizmowi, Żydom[1] i literaturze oraz na wielu forach internetowych. Nie jest pewne czy wszystkie z nich opierały się na Wikipedii, czy też również były celami prowokacji. W sumie dało to ponad 800 pozycji wyszukiwań w wyszukiwarce Google, które prawdopodobnie w następnych latach żyć będą własnym życiem. Z powodu tego rozproszenia, utrudnionego kontaktu z mirrorami i forkami polskiej Wikipedii, a także specyfiki Internetu (brak wyraźnej erraty oznaczałby duże prawdopodobieństwo natrafienia w sieci na nieprawdziwe dane), 9 lutego zdecydowano się na przywrócenie hasła informującego o stanie faktycznym i historii tej fałszywki.
Autor artykułu w Gazecie Wyborczej z 9 lutego 2006, Konrad Godlewski, napisał, że mistyfikacja ta została dokonana przez anonimową grupę osób, kryjącą się pod nazwą "Armia Batuty", i że celem tej grupy, w której skład mają wedle jego słów wchodzić urzędnicy państwowi i pracownicy naukowi, było wykazanie, że większość ludzi bezrefleksyjnie podchodzi do nazw ulic, a także do informacji zawartych w internecie. Także Przekrój w artykule z tego samego dnia powołał się na słowa członków "Armii Batuty", która podobno ujawniła swoją prowokację jako "kpinę z tego, że wiele ulic w Polsce wciąż nosi nazwy osób i instytucji tego niegodnych" i zapowiedziała dalsze tego typu działania. 12 lutego artykuł o mistyfikacji ukazał się w angielskim tygodniku The Observer, a 14 lutego wzmiankował o niej The Independent.
Jimmy Wales, założyciel Wikipedii, zapytany w wywiadzie dla Dziennika o 15-miesięczną obecność Henryka Batuty w Wikipedii odpowiedział: "Hmmm, cóż..., Artykuł o Henryku Batucie utrzymał się tak długo, ponieważ był bardzo przekonujący. Były jego zdjęcia, zdjęcia ulicy Batuty, wszystko zrobione mistrzowsko, tak żeby inni się nabrali. I nabraliśmy się. Ale takie rzeczy mogą się zdarzyć, zdarzają się zresztą również w tradycyjnych encyklopediach."[2]. Z kolei na łamach Rzeczpospolitej 9 listopada 2008 r. przypomniano sprawę Henryka Batuty ilustrując ryzyko, z jakim może się wiązać coraz częstsze odwoływanie się do Wikipedii przez urzędników i sędziów przy interpretowaniu przepisów[3].
Postać ta przywołana została przez Jacka Kurczewskiego we wstępie do książki Wielka sieć. E-seje z socjologii Internetu, gdzie zwrócił uwagę na to, że społeczność wikipedystów nie ogranicza się do indywidualnej twórczości haseł, ale choćby i przez wzgląd na chęć ochrony wartości swojego autorskiego – nawet jeśli anonimowego – wkładu bierze na siebie odpowiedzialność za rzetelność całości i podejmuje praktyczne działania w tym celu.[4]
[edytuj] Wikipedia a mistyfikacje
Odmienność Wikipedii jako encyklopedii polega na tym, że tworzona jest ona przez internautów-ochotników i pozwala na edycję artykułów każdemu użytkownikowi jakiejkolwiek przeglądarki internetowej. Wiąże się z tym ryzyko pojawienia się takich przypadków jak ten, gdy osoby celowo wprowadzają fałszywe informacje. Twórcy Wikipedii jedynie w wyjątkowych wypadkach ograniczają dostęp do edycji haseł, zakładając dobrą wolę większości internautów.
[edytuj] Treść fałszywego hasła
Henryk Batuta, właśc. Izaak Apfelbaum (ur. 1898 w Odessie, zm. 1947 pod Ustrzykami Górnymi), polski komunista, działacz międzynarodowego ruchu robotniczego. Uczestnik wojny domowej w Rosji, po powrocie do kraju członek Komunistycznej Partii Polski. Na mocy partyjnych wyroków organizował zabójstwa tajnych współpracowników policji politycznej, których wykonawcą był m.in. Wacław Komar. Sprawa ta wyszła na jaw dopiero w latach 50. W latach 1934-1935 więzień Berezy Kartuskiej, później na emigracji. Uczestnik wojny domowej w Hiszpanii. W czasie II wojny światowej w ZSRR, od 1943 członek Związku Patriotów Polskich, major Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Zginął w 1947 pod Ustrzykami Górnymi w starciu z UPA. Jego osobie poświęcona jest ulica w Warszawie (Służew nad Dolinką). Po 1989 r. pojawiały się liczne głosy, by zmienić jej nazwę, jednak do zmiany nie doszło.
Przypisy
- ↑ Wpis z Forum.prawica.net cytujący informację usuniętą z portalu www.polonica.net
- ↑ Izabela Marczak, Tłum stworzył encyklopedię, Dziennik z 25 września 2006 r.
- ↑ Sławomir Wikariak, Wikipedia wkracza do orzecznictwa sądów, Rzeczpospolita z 9 listopada 2008 r.
- ↑ Jacek Kurczewski: Wstęp. Lem, Baudrillard i Wielka Sieć. W: Jacek Kurczewski (red.): Wielka sieć. E-seje z socjologii Internetu. Warszawa: Trio, 2006, s. 15, seria: Obyczaje Prawo i polityka Życie codzienne. ISBN 83-7436-050-X.
[edytuj] Dodatkowe informacje
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Artykuł z Gazety Wyborczej
- Artykuł z Przekroju
- Artykuł z The Observer (en)
- Artykuł z The Independent (pełna wersja w indyjskim dzienniku The Statesman) (en)
- Artykuł z Biuletynu EBIB (Elektroniczna Biblioteka)
[edytuj] Strony w Wikipedii
- „Wandalizm” – działania mające na celu zaszkodzenie Wikipedii
- Dlaczego Wikipedia jest wyjątkowa
- Odpowiedź Wikipedii na krytykę
| Wypadek autokaru w Osieku pod Oświęcimiem |
|
10 osób zostało poszkodowanych w wypadku autokaru wiozącego górników wracających z pracy w kopalni Ziemowit, do którego doszło w nocy ze środy na czwartek w Osieku koło Oświęcimia (Małopolskie). Pięciu z nich pozostało w szpitalu - podała oświęcimska policja.
|
| Kolejny absurd kolejowy |
|
Pociągi pospieszne należą do spółki PKP InterCity. Pociągami osobowymi rządzi natomiast PKP Przewozy Regionalne. Jeśli kupiłeś bilet na pociąg pospieszny, a chcesz jechać osobowym, to musisz kupić drugi bilet. To absurd - mówią podróżni. Czy kolejarze całkiem już pogłupieli? - pytają.
|
| Nocne rozmowy szefów Gazpromu i Naftohazu |
|
Dziś w nocy doszło w Moskwie do spotkania szefów rosyjskiego Gazpromu i ukraińskiej firmy Naftohaz - ujawniła rano agencja ITAR-TASS.
|
| Zablokowany wjazd na obwodnicę Torunia |
|
Zablokowana jest droga krajowa nr 10 przy wjeździe na obwodnicę Torunia w Lubiczu, gdzie w czwartek rano zderzyły się cztery samochody. Jedna osoba została ranna.
|
| TIR wpadł w poślizg - zginęła jedna osoba |
|
Do wypadku dwóch TIR-ów doszło w środę wieczorem na drodze krajowej nr 2 siedem kilometrów od Świecka (Lubuskie). Na miejscu zginął pasażer jednego z pojazdów - poinformował oficer dyżurny lubuskiej policji.
|