Obozy niemieckie 1933-1945
Z Wikipedii
W latach 1933-45 władze nazistowskie III Rzeszy zorganizowały na własnym terytorium oraz na ziemiach państw okupowanych zespół przynajmniej 12 tysięcy obozów i podobozów kierowanych przez SA, a później SS, policję i Wehrmacht.
Spis treści |
[edytuj] Powstanie i rozwój obozów
Pierwsze obozy koncentracyjne zostały zorganizowane w III Rzeszy jeszcze przed II wojną światową, na mocy "rozporządzenia wyjątkowego o ochronie narodu i państwa" z dnia 28 lutego 1933 r. Rozporządzenie to umożliwiało zawieszenie wolności osobistej obywateli niemieckich i zezwalało na aresztowanie i osadzanie bez wyroku sądowego na czas nieograniczony wszystkich osób uznawanych za wrogów państwa i narodu. Sankcjonowało ono praktykę bojówek nazistowskich (jeszcze sprzed zdobycia władzy w wyborach w 1933 r.) zakładania "prywatnych więzień", w których przetrzymywano siłą osoby niechętne rodzącemu się reżimowi, zwłaszcza działaczy robotniczych. Po zdobyciu władzy przez nazistów służyły one przede wszystkim wyniszczeniu opozycji antyhitlerowskiej oraz odizolowaniu ludzi uznanych za groźnych bądź "nieprzydatnych". 20 marca 1933 r. na podstawie zarządzenia Heinricha Himmlera zorganizowano pierwszy obóz koncentracyjny w Dachau (niektóre źródła wskazują, że pierwszym niewielkim obozem, założonym 12 marca 1933 r. był obóz Dürrgoy (Tarnogaj, obecnie dzielnica Wrocławia). Jeszcze w roku 1933 SA i SS oraz policja, zorganizowały kolejne obozy, m.in. w Oranienburgu, Berlinie (tzw. Columbia-Haus), Królewcu (Quednau), Papenburgu, Esterwegen, Kemna bei Wuppertal, Sonnenburgu, Sachsenburgu, Lichtenburgu. W 1934 r. obozy koncentracyjne podporządkowano SS, a obóz w Dachau stał się obozem wzorcowym. Sztab tych obozów od 1936 (do końca wojny) mieścił się w Oranienburgu. W następnych latach założono obozy w: Sachsenhausen (1936), Buchenwaldzie (1937), Mauthausen (1938), Flossenbürgu (1938) oraz obóz dla kobiet w Ravensbrück (1939). Szacuje się, że jeszcze przed wojną przez obozy niemieckie przeszło 165-170 tysięcy więźniów.
Podczas wojny niemieccy naziści wprowadzili nowe typy obozów, zgodnie z rozszerzeniem ich roli w przeprowadzaniu założeń polityki nazistowskiej oraz konkretnych celów natury militarnej. Obozy zaczęły służyć jako miejsca przetrzymywania inteligencji krajów podbitych (w szczególności polskiej), kleru (w szczególności katolickiego), osób związanych z ruchem oporu i podziemiem, ofiar łapanek ulicznych oraz jeńców wojennych. W obozach masowo wykorzystywano więźniów do niewolniczej i wyczerpującej pracy na rzecz niemieckich firm, w tym przede wszystkim koncernów przemysłu wojennego. Eliminacja elit polskich, jak również masowe mordy na zwykłej ludności miały miejsce w ramach przygotowanego Generalnego Planu Wschodniego, mającego na celu kolonizację ziem słowiańskich. Po 1939 r. znacznie rozbudowano dotychczas istniejące obozy koncentracyjne na terenie przedwojennej III Rzeszy, a w miarę zdobyczy terytorialnych w okupowanych krajach organizowano nowe obozy i ośrodki zagłady. Największymi nowo powstałymi tego typu obozami były (w kolejności ich powstawania): Stutthof (sierpień 1939), Auschwitz (wiosna 1940), Neuengamme (czerwiec 1940), Natzweiler-Struthof (lipiec 1940), Gross-Rosen (1940), Bergen-Belsen (październik 1940), Majdanek (październik 1941), Hertogenbosch (styczeń 1942), Ryga-Kaiserwald (Salaspils – maj 1943), Mittelbau-Dora (koniec 1943). Przy lokalizacji obozów brano m.in. pod uwagę położenie dogodne ze względów komunikacyjnych, sąsiedztwo wielkich zakładów produkcyjnych lub kamieniołomów w celu wykorzystania pracy niewolniczej więźniów (np. Mittelbau-Dora, Gross-Rosen).
Osobnym torem potoczyła się historia obozów przeznaczonych dla wymordowania milionów Żydów z całej Europy. Wraz z atakiem Niemiec na ZSRR specjalne szwadrony rozpoczęły akcję masowych mordów na Żydach, najpierw mężczyznach i chłopcach, potem również kobietach i dzieciach. W obliczu problemów organizacyjnych, wysokich kosztów oraz trudności psychologicznych dla katów, związanych z tak licznymi egzekucjami, już w 1941, a szerzej od 1942 r., wybrane placówki zaczęto przygotowywać pod kątem nowej metody masowej eksterminacji. Instalowano całe systemy komór gazowych i krematoriów, które miały służyć mordowaniu i paleniu tysięcy zwłok dziennie – głównie Żydów. Zgodnie z planem zagłady Żydów (tzw. Endlösung, pl. ostateczne rozwiązanie), którego techniczne szczegóły przyjęto na Konferencji w Wansee, 20 stycznia 1942, w wyselekcjonowanych obozach prowadzono masową zagładę podbitej ludności żydowskiej. W obozach Niemcy mordowali również masowo Romów.
Najwcześniejszej uruchomiony został obóz zagłady Kulmhof (grudzień 1941) w Kraju Warty. W Generalnym Gubernatorstwie, w ramach Einsatz Reinhard: powstały ośrodki zagłady: Treblinka II (lipiec 1942), Sobibor (marzec 1942) i Belzec (marzec 1942). Na terytorium wcielonym do Rzeszy przystosowano do tego celu tyły olbrzymiego obozu Birkenau.
W miarę przybliżania się wojsk alianckich do granic Rzeszy, Niemcy próbowali zatrzeć ślady funkcjonowania obozów. W szczególności obozy zagłady rozbierali i równali z ziemią, niektóre instalacje wysadzali w powietrze. Więźniów obozów koncentracyjnych wyprowadzano w marszach śmierci.
W obozach tych więziono około 18 mln osób, z których zginęło 11 mln.
Dziś na terenach najważniejszych byłych obozów istnieją miejsca pamięci, mauzolea, muzea. W wielu jest prowadzona szeroka działalność edukacyjna.
[edytuj] Rodzaje obozów
Niemieckie nazwy obozów bywały różne i często mylące: Konzentrationslager, Arbeitslager, Vernichtungslager, Sonderkommando SS, Zwangsarbeitslager, Aufenthaltslagers, Durchgangslager, Transitlager, Schutzhaftlager, Familienlager, Internierungslager itd.
W czasie wojny obozy organizacyjnie podlegały:
- Głównemu Urzędowi Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA-Reichssicherheitshauptamt),
- Głównemu Urzędowi Gospodarki i Administracji SS (SS-WVHA-Wirtschaftsverwaltungshauptamt),
- Inspektorowi Obozów Koncentracyjnych (Fuhrungs-und Aufsichtshauptamt – Inspektion der Konzentrationslager), który od 3 marca 1942 r. wszedł w skład SS-WVHA jako Amtsgruppe D. Konzentrationslager.
Z obozami koncentracyjnymi (Konzentrationslager, Schutzhaft- und Konzentrationslager) były złączone ich podobozy (Nebenlager, Aussenlager) i oddziały robocze (Aussenkommando).
Przy pomocy obozów III Rzesza prowadziła kilka różniących się polityk niewolniczych i eksterminacyjnych. Prawdziwe przeznaczenie obozów bywało kryte pod eufemistycznymi nazwami, które pozwalały ukryć przed światową opinią publiczną, a poniekąd przed samymi Niemcami, realne znaczenie placówek obozowych. Sieć obozów niemieckich tworzyło kilka podstawowych rodzajów obozów, których jednak precyzyjne rozgraniczenie bywało w praktyce płynne:
Obozy koncentracyjne i pochodne:
- Konzentrationslager (pl. obozy koncentracyjne, znane także jako kacety [1], od niemieckiej nazwy i jej skrótu KZ) podstawowe placówki całego systemu, z podobozami i oddziałami roboczymi. Klasycznymi przykładami są: Dachau, Mauthausen-Gusen, Stutthof;
- Arbeitslager (pl. obozy pracy przymusowej) – powstawały na ogół najpierw jako komanda zewnętrzne. Stanowiły obozy pracy, najczęściej w przemyśle zbrojeniowym, kamieniołomach i kopalniach, były powiązane z dużymi obozami koncentracyjnymi. Zobacz np. zespół obozów projektu Riese;
- Kriegsgefangenenlager (pl. niemieckie obozy jenieckie 1939-1945) – dla jeńców wojennych, tzw. również oflagi i stalagi;
- więzienia policyjne – np. Fort VII w Poznaniu, Pawiak w Warszawie;
- obozy germanizacyjne – dla dzieci i młodzieży;
- obozy przesiedleńcze i przejściowe – przeznaczone dla cywilnych osób internowanych oraz zakładników, w ostatnich latach wojny również pełniły funkcję obozów zbiorczych w rozwiniętej logistyce transportów Żydów do docelowych obozów i ośrodków zagłady.
Obozy zagłady:
- Vernichtungslager (pl. obozy unicestwienia) – ośrodki i obozy zagłady – w których dokonywano ludobójstwa głównie Żydów (Holocaust) od końca 1941 r. w komorach gazowych za pomocą gazu Cyklon B lub spalin. W sumie wymordowano w takich obozach ponad 2,5 mln osób. Najważniejszymi były Birkenau, Kulmhof, Treblinka, Sobibor i Belzec. Ostatnie trzy nosiły oficjalną nazwę Sonderkommando SS (pl. Specjalne komanda SS).
[edytuj] Struktura obozów
Przy dużej różnorodności obozów, można wyodrębnić niektóre cechy stałe, które były odtwarzane we większości placówek, wedle modelowych założeń przyjętych przy budowie KL Dachau i KL Sachsenhausen. Przestrzeń obozowa była podzielona na cztery strefy.
- Pierwsza strefa to baraki więźniarskie. Ogrodzone drutem kolczastym, pod napięciem, czasem (np. w Sobibor) nawet polem minowym. Nieopodal znajdowały się na ogół sanitariaty. Baraki były wyposażone w dwu-trzy piętrowe trzyosobowe prycze (o szerokości rzadko przekraczającej jeden metr). W obrębie strefy baraków istniały często sektory oddzielone drutami, za którymi przetrzymywano specjalne grupy więźniów (np. rodzinny obóz cygański w Birkenau, obóz dla Żydówek w Ravensbrück, baraki dla więźniów Nacht und Nebel w Natzweiler-Struthof). Po zewnętrznej stronie drutów stały wieżyczki wartownicze. Między barakami na ogół istniała przestrzeń wykorzystywana jako plac apeli.
- Druga strefa to niektóre instytucje specjalne w obrębie obozów: lazarety, komory gazowe, krematoria, sale przesłuchań, izby i ściany egzekucji. Miejsca te były rozrzucone po całym obozie. Jedynie komory gazowe i krematoria były na ogół umieszczane na uboczu.
- Trzecia strefa to przestrzeń robocza, w której każdy Konzentrationslager ujawniał swe oblicze jako Arbeitslager. Najpierw były to miejsca pracy komand zewnętrznych, pracujących na rzecz obozu, następnie stawały się to miejsca niewolniczej pracy na rzecz niemieckich firm i niemieckiego wysiłku wojennego. Z czasem niektóre strefy robocze na tyle się rozbudowały, że dawało to okazję do utworzenia podobozów.
- Czwarta strefa to administracja, kantyna i baraki SS, domek komendanta itp.
Cechy te nie były zachowane w ośrodkach zagłady, które nie pełniły funkcji obozowych (Kulmhof, Belzec, Sobibor, Treblinka II). W tych miejscach przestrzeń można podzielić na cztery inne strefy.
- Pierwsza strefa stanowiła swoistą ścieżkę skazanych na zagładę: strefę przybycia (rampę, plac), rozbieralnię, zakamuflowane komory gazowe. W tej strefie również sortowano mienie pozostawione przez ofiary i przygotowywano wywózkę tego mienia do Rzeszy.
- Druga strefa to doły grzebalne, później paleniska obsługiwane przez nielicznych więźniów.
- Trzecia strefa to baraki dla więźniów obsługujących proces zagłady – przy czym z reguły więźniowie sortujący mienie pozostawione przez ofiary byli odseparowani od więźniów palących zwłoki.
- Czwarta strefa to administracja, kantyna i baraki SS, domek komendanta itp.
[edytuj] Lista obozów i ośrodków zagłady
[edytuj] Lista obozów, podobozów i ważniejszych komand zewnętrznychA B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W Z |
[edytuj] Podstawowa chronologia
- 30 stycznia: Marszałek Paul von Hindenburg, prezydent Rzeszy, powołuje Adolfa Hitlera na kanclerza.
- 4 lutego: Dekret prezydencki o "ochronie narodu niemieckiego" ograniczający wolności religijne, wolność głoszenia poglądów i organizowania zebrań.
- 8 marca: Minister spraw wewnętrznych Rzeszy, Wilhelm Frick, zapowiada zakładanie obozów koncentracyjnych.
- 22 marca: Oficjalne otwarcie KL Dachau.
- Wiosna-lato: Zakazanie działalności Świadkom Jehowy w poszczególnych krajach związkowych, następnie w Rzeszy.
- 1 kwietnia: początek bojkotów żydowskich sklepów.
- 21-26 czerwca: "Krwawy tydzień" 91 osób, głównie z opozycji politycznej (partie lewicowe) są zamordowane przez bojówki SA i SS.
- 14 lipca: Zakaz funkcjonowania partii politycznych, jedyną partią pozostaje NSDAP. Dekret o nacjonalizacji mienia wrogów narodu niemieckiego.
- Lipiec: Reinhard Heydrich poddaje cenzurze prewencyjnej wszystkie publikacje dotyczące obozów.
- 2 sierpnia: Śmierć Hindenburga. Hitler staje się "Führerem i Kanclerzem Rzeszy".
- 13 września: Po protestach dyplomatycznych, zwłaszcza ze strony Stanów Zjednoczonych, część dekretów przeciwko Świadkom Jehowy zostaje zawieszona.
- Styczeń: Wolfgang Langhoff, publikuje w Szwajcarii po niemiecku książkę opisującą 13 miesięcy pobytu w niemieckich obozach koncentracyjnych.
- 16 marca: Służba wojskowa znowu staje się obowiązkowa. Unikający służby z powodów sumienia oraz Świadkowie Jehowy są wysyłani masowo do obozów.
- Lato: bojkoty i wzrost brutalności antysemickiej.
- 15 maja: Członkowie SA są skazani na więzienie za złe praktyki względem więźniów KL Hohenstein. Kilka miesięcy później wszystkich tych SA ogarnia amnestia.
- 13 lipca: Dekretem ministra spraw wewnętrznych organizacje Świadków Jehowy są rozwiązane a mienie podlega konfiskacie.
- 17 sierpnia: Zamknięcie wszystkich lóż wolnomularskich.
- 15 września: Reichstag przyjmuje jednomyślnie Ustawy norymberskie: prawo o "ochronie krwi i honoru narodu niemieckiego" i prawo o "obywatelstwie Rzeszy". Żydzi zostają pozbawieni obywatelstwa.
- 18 października: Prawo o ochronie zdrowia dziedzicznego Narodu niemieckiego. Kampania propagandy przeciwko "istnieniom, które nie warto, by żyły".
- 6 czerwca: Rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych przeciwko "cygańskiej pladze".
- 16 czerwca: Utworzenie pierwszego obozu dla Romów w Marzahn, pod Berlinem.
- 12 czerwca: Tajne rozporządzenie Reinharda Heidricha rozkazujące utrzymanie w odosobnieniu więźniów żydowskich, po ukończeniu czasu na który zostali skazani.
- 5 sierpnia: Rozporządzenie Gestapo, rozkazujące zatrzymywanie i umieszczanie w obozach Świadków Jehowy i osób odmawiających służby wojskowej w przypadku, gdyby sądy przyznały im do tego prawo, lub z chwilą, gdy odsiedzieli zasądzony wyrok.
- Grudzień: Lichtenburg staje się obozem dla kobiet.
- 26 stycznia: Rozporządzenie Heinricha Himmlera nakazujące Gestapo zatrzymywać "unikającym pracy".
- 12-13 marca: Anschluss. Początek internowania opozycji politycznej i elit żydowskich w Austrii.
- 1 czerwca: R. Heidrich rozkazuje policji kryminalnej (Kripo) zatrzymywanie "elementów aspołecznych" (żebraków, Romów, włóczęgi, prostytutki i sutenerów) oraz umieszczanie ich w obozach.
- Jesień: Początek konstrukcji KL Ravensbrück przez komando z Sachsenhausen.
- 1 października: W zaanektowanych Sudetach wielka obława na polityczną opozycję. Zatrzymani lądują w obozach.
- 14 października: Hermann Göring ogłasza "arianizację dóbr żydowskich" i umieszczenie Żydów w obozach.
- 28 października: 17 000 Żydów polskich zostaje wyrzucone z Rzeszy.
- 8 grudnia: Dekret Himmlera o "pladze cygańskiej" nakazujący identyfikację i stworzenie spisu Sinti i Romów.
- 30 stycznia: Adolf Hitler w przemówieniu przed Reichstagiem, zapowiada "wyniszczenie żydowskiej rasy w Europie w przypadku wybuchu konfliktu ogólnoeuropejskiego".
- 31 sierpnia: Śmiertelne ofiary Sachsenhausen, przebrane w polskie mundury wojskowe są użyte w gliwickiej prowokacji, co skutkuje inwazją na Polskę i wybuchem II wojny światowej.
- Październik: Hitler podpisuje dekret zezwalający na "uśmiercenie śmiercią miłosierną chorych uznanych za nieuleczalnych". Utworzenie "obozu cygańskiego" w Leopoldskron.
- 15 listopada: Początek deportacji 800 000 Polaków i 100 000 Żydów z Warthelandu do Generalnym Gubernatorstwa.
- 17-19 grudnia: Pierwsze uśmiercanie gazem 540 chorych umysłowo w szpitalach w okupowanej Polsce w Kochanówku koło Łodzi, przy pomocy spalin samochodów ciężarowych (inne dane mówią o marcu 1940 r.).
- Styczeń: Testy metod eutanazji w Brandenburgii, wybór gazu spalinowego.
- 21 lutego: Heinrich Himmler podejmuje decyzję utworzenia obozu kwarantanny dla Polaków ze Śląska i Generalnym Gubernatorstwie w Auschwitz.
- 1 kwietnia: Umowa między Himmlerem i Ahnerbe Stiftung na podjęcie badań anatomicznych i genetycznych nad rasami w obozach.
- 30 kwietnia-1 maja: Getto "Litzmannstadt" (Łódź) jest zamknięte.
- 4 maja: Rudolf Höss, zastępca komendanta w Sachsenhausen, obejmuje komendanturę KL Auschwitz.
- 30 maja: Początek Akcji Francka mającej na celu "fizyczne wykończenie intelektualnych elit Polski przez masowe aresztowania i zamykania w obozach".
- 14 czerwca: Pierwszy transport (Polaków) do Auschwitz (728 więźniów).
- Lato: tworzenie pierwszych obozów koncentracyjnych i tranzytowych na terytorium Francji i Belgii.
- Październik: Rząd Vichy podejmuje decyzję o internowaniu "obcokrajowców rasy żydowskiej".
- 22-23 października: "Aktion Bürckel": deportacja 7700 Żydów z Badenii, Saary i Alzacji do wolnej, południowej Francji, gdzie zostają internowani. Los ten spotka ok. 25 000 Żydów niemieckich.
- 3 listopada: Żółta gwiazda Dawida staje się obowiązkowa dla Żydów w Generalnym Gubernatorstwie.
- 15 listopada: SS zamyka warszawskie getto.
- Marzec: Początek badań nad masową sterylizacją kobiet "niegodnych macierzyństwa". Badania prowadzone na więźniach, m.in. w Ravensbrück i Auschwitz.
- 20 marca: Zamknięcie getta w Krakowie.
- 22 maja: Z rozkazu Himmlera departament zdrowia Luftwaffe dostaje zgodę na prowadzenie doświadczeń na więźniach w obozach.
- 6 czerwca: "Dekret o komisarzach" oznacza systematyczną egzekucję każdego komisarza Armii Czerwonej.
- 22 czerwca: Wehrmacht rozpoczyna operację Barbarossa – atak na Związek Radziecki. Einsatzgruppen rozpoczynają mordowanie komunistów, Żydów, partyzantów i Romów na terenie zdobytym na Związku Radzieckim.
- 31 lipca: Hermann Goering upoważnia Reinharda Heydricha by się zajął ostatecznym rozwiązaniem kwestii żydowskiej.
- Sierpień: Heinrich Himmler wybiera komory gazowe, jako najskuteczniejszą z metod masowej eksterminacji.
- 24 sierpnia: Oficjalne zawieszenie metod eutanazji w Rzeszy: w latach 1940-1941 uśmiercono ponad 70 000 chorych dorosłych i ok. 5000 dzieci. W praktyce eutanazja jest dalej stosowana w obozach.
- Przełom sierpnia i września: Pierwsze próby uśmiercania masowego przy pomocy cyklonu B, wykonane na jeńcach sowieckich w Auschwitz.
- 29-30 września: SS mordują 33 700 Żydów w Babim Jarze pod Kijowem.
- 18 października: Heinrich Himmler zabrania emigrowania Żydom poza Europę.
- Listopad: Pierwsze próby gazowania spalinami w ciężarówkach w Sachsenhausen i w Kulmhof.
- Grudzień: Program BBC ujawniający eksterminację Żydów przez Trzecią Rzeszę.
- 8 grudnia: Początek masowej eksterminacji Żydów i Romów w Kulmhof
- 20 stycznia: Konferencja w Wannsee pod przewodnictwem R. Heydricha postanawia wdrożyć "ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej". Realizacją ma się zająć Adolf Eichmann.
- 27 marca: Pierwszy transport z Francji do Auschwitz. W sumie 75 721 francuskich Żydów zostało wysłanych do obozów zagłady, wśród nich 11 000 dzieci.
- 7 maja: Uruchomienie obozu zagłady Sobibor.
- 23 lipca: Pierwszy transport Żydów z warszawskiego getta przyjeżdża do Treblinki.
- Lato: Wielkie deportacje do obozów zagłady Żydów z Chorwacji, Antwerpii, Francji itd.
- 5 października: Heinrich Himmler rozkazuje deportować wszystkich Żydów z obozów w Rzeszy do Auschwitz-Birkenau i innych obozów zagłady w Generalnym Gubernatorstwie.
- 16 grudnia: Dekret Himmlera nakazuje deportację Romów do Auschwitz-Birkenau.
- 23 lutego: Wprowadzenie w Auschwitz polityki tatuaży.
- 26 lutego: Pierwszy transport Romów do Auschwitz-Birkenau.
- Luty: Po wizycie w Treblince, Heinrich Himmler rozkazuje odkopanie grobów zbiorowych i spopielenie zwłok.
- Marzec-kwiecień: Likwidacja wielkich gett (m.in. w Krakowie, Lwowie, Białymstoku, Wilnie, Mińsku oraz Warszawie).
- Kwiecień-maj: Po zajęciu Węgier, pierwsze transporty Żydów węgierskich: 435 000 osób zostaje wysłanych do Auschwitz-Birkenau.
- 28 czerwca: Armia Czerwona wyzwala pierwszy obóz: KL Vaivara.
- 3 listopada: Ostatni transport Żydów dociera do Auschwitz.
- 26 listopada: Heinrich Himmler rozkazuje zniszczenie krematoriów Auschwitz-Birkenau.
- Zima-wiosna: marsze śmierci wyruszają z większości obozów przed zbliżającym się frontem.
- 15 stycznia: KL Plaszow zostaje wyzwolony przez Armię Czerwoną.
- 27 stycznia: Armia Czerwona wkracza do Auschwitz-Birkenau.
- 13 kwietnia: SS opuszcza Bergen-Belsen.
- 29 kwietnia: Ostatnia akcja gazowania w Mauthausen.
- 30 kwietnia: Samobójstwo Adolfa Hitlera
- 8 maja: Kapitulacja III Rzeszy
- 23 maja: Samobójstwo Heinricha Himmlera.
- 20 listopada: Początek prac Międzynarodowego Trybunału Wojskowego w Norymberdze.
[edytuj] Przypisy
[edytuj] Bibliografia
Wykaz bibliografii dla serii artykułów o niemieckich obozach w latach 1933-1945 został umieszczony na osobnej stronie.
[edytuj] Zobacz też
- Ofiary niemieckich obozów koncentracyjnych
- Więźniowie niemieckich obozów koncentracyjnych
- Historia Niemiec: III Rzesza, II wojna światowa
- II wojna światowa: Einsatz Reinhard, Holocaust, konferencja w Wannsee, NSDAP, procesy norymberskie, SS, WVHA
- Istotne postacie: Adolf Eichmann, Theodor Eicke, Richard Glücks, Hermann Göring, Heinrich Himmler, Adolf Hitler, Reinhard Heydrich, Oswald Pohl
- Istotne pojęcia: Cyklon B, Endlösung, kapo, kłamstwo oświęcimskie, komando, komora gazowa, krematorium, łapanka, marsz śmierci, Nacht und Nebel, obóz koncentracyjny, obóz zagłady, oznakowanie więźniów nazistowskich obozów, Sonderkommando, zbrodnia przeciwko ludzkości
[edytuj] Linki zewnętrzne
- "Deutschland ein Denkmal" – obszerna lista oraz charakterystyka obozów i podobozów nazistowskich wraz z mapami (de)
- Strona o niemieckich obozach zagłady w Generalnym Gubernatorstwie (de) (en)
| Zatrzymani ws. korupcji w polskiej piłce nożnej |
|
W związku ze śledztwem dotyczącym korupcji w polskiej piłce nożnej zatrzymane zostały dwie osoby. Poinformował o tym Wojciech Wybraniec z biura prasowego Komendy Wojewódzkiej Policji we Wrocławiu. Nie chciał jednak ujawnić żadnych szczegółów zatrzymania.
|
| PiS chce odwołania Komorowskiego |
|
Klub PiS podjął dziś decyzję o złożeniu wniosku o odwołanie marszałka Sejmu Bronisława Komorowskiego (PO) - poinformował na konferencji prasowej w Sejmie szef klubu PiS Przemysław Gosiewski.
|
| Wojskowy oskarżony kierowanie grupą przestępczą |
|
Przed Wojskowym Sądem Okręgowym w Poznaniu ruszył we wtorek Proces byłego szefa Rejonowego Zarządu Infrastruktury w Zielonej Górze ppłk. rezerwy Henryka W.
|
| Akt oskarżenia ws. korupcji na przejściu |
|
O wręczanie łapówek funkcjonariuszom celnym z przejścia granicznego w Medyce (Podkarpackie) oskarżonych zostało 12 osób. Akt oskarżenia w tej sprawie Prokuratura Okręgowa w Przemyślu skierowała do miejscowego sądu rejonowego.
|
| Drugi wyrok śmierci dla "Chemicznego Alego" |
|
Iracki sąd wydał drugi wyrok śmierci na Alego Hasana al-Madżida za stłumienie powstania szyitów po wojnie w Zatoce Perskiej w 1991 roku.
|